Βιβλιοθήκη

Φάε, πίε και ευφραίνου

Δημοσιεύτηκε στις 8 Φεβρουαρίου 2011.

Περικοπή: Εκκλησιαστής 2:1-11

Δεν πιστεύω ότι υπάρχει καλύτερος ερμηνευτής του βιβλίου του Εκκλησιαστή από το Γούντυ Άλλεν. Στην τελευταία του ταινία ξεκινά με τον αφηγητή να απαγγέλει ένα στίχο από το Μάκβεθ του Σαίξπηρ: «Μια σκιά που περπατάει είναι μόνο η ζωή: ένας φτωχός θεατρίνος, που θορυβεί και σοβαρεύεται ένα δυο ώρες απάνω στη σκηνή, και δεν ακούγεται πια. Είναι ένα παραμύθι, λόγια ενός τρελού, γεμάτα θόρυβο και λύσσα, δίχως νόημα» (Σε μετάφραση του Κ. Καρθαίου, Σαίξπηρ, Ο Μάκβεθ, εκδόσεις Πατάκης, Αθήνα 2003, σ. 113-114)


Η ζωή: λόγια γεμάτα θόρυβο και λύσσα δίχως νόημα… Γιατί επειδή όπως μας πληροφορεί ο τίτλος της ταινίας όλοι μας έχουμε ραντεβού με τον «ψηλό, μελαχρινό ξένο». Δηλαδή, το θάνατο. Αυτό ακριβώς μας λέει κι ο Εκκλησιαστής. Η ζωή αποδεικνύεται μάταια, μάλιστα «ματαιότης ματαιοτήτων» επειδή τα πάντα είναι εφήμερα και παροδικά. Επειδή όλοι έχουμε ραντεβού με τον «ψηλό, μελαχρινό ξένο». Όμως, όπως επίσης μας λέει το ίδιο βιβλίο στο 3:11, ο Θεός εκτός από την αίσθηση της ματαιότητας, «μέσα στον άνθρωπο έβαλε την αίσθηση της αιωνιότητας»! Αυτή είναι μία συγκλονιστική δήλωση. Είναι ένα ερμηνευτικό κλειδί όχι μόνο για την κατανόηση του βιβλίου αλλά για την κατανόηση της ανθρώπινης ζωής. Έτσι από τη μία ξέρουμε ότι έχουμε ένα αναπόφευκτο ραντεβού με τον «ψηλό, μελαχρινό ξένο» αλλά από την άλλη ξέρουμε ότι πρέπει να υπάρχει και κάτι άλλο, πέρα και έξω από αυτό. Ίσως κάποιο άλλα ραντεβού με κάποιον άλλον. Τι μπορεί να είναι αυτό; Εδώ επιτρέψτε μου να επιστρέψω ξανά στο Γούντυ Άλλεν. Επειδή με τρόπο αριστουργηματικό μας δείχνει ότι όλοι οι ήρωες της ταινίας του πιστεύουν ότι αυτό που θα δώσει νόημα στη ζωή τους είναι το «ραντεβού με κάποιον ψηλό μελαχρινό ξένο». Αν είσαι δυτικοευρωπαία ή Αμερικανίδα τότε ο ιδανικός άνδρας, ο πρίγκιπας των ονείρων σου θα ήταν ακριβώς αυτό: «ένας ψηλός μελαχρινός ξένος». Κάτι σαν τον Αντόνιο Μπαντέρας. Και στην πραγματικότητα αυτός ακριβώς είναι ένας από τους πρωταγωνιστές. Επειδή ξέρεις ή για να ξορκίσεις το γεγονός ότι θα συναντήσεις έναν «ψηλό, μελαχρινό ξένο» πιστεύεις ότι η λύση είναι να ψάξεις να βρεις στη ζωή σου έναν «ψηλό, μελαχρινό ξένο». Κάτι που θα σου δώσει νόημα. Κάτι που θα κάνει τη ζωή σου συναρπαστική. Κάτι που θα της δώσει αξία ώστε να θέλεις να τη ζήσεις. Τι μπορεί να είναι αυτό; Το οτιδήποτε. Μία ακόμη αναφορά στον Γούντυ Άλλεν και κλείνουμε μαζί του για σήμερα. Στην ταινία του «Ότι σου κάτσει» (Στα Αγγλικά ‘Whatever Works’ – ότι πιάσει, ότι δουλέψει) κλείνει με τον πρωταγωνιστή να στρέφει προς το ακροατήριο και να λέει, «απλά πρέπει να βρεις όλη την απόλαυση που μπορείς, πρέπει να βρεις ό,τι πιάσει / ό,τι δουλέψει». Και ακριβώς αυτό μας λέει στο δεύτερο κεφάλαιο ότι επιχείρησε να κάνει ο Εκκλησιαστής. «Είπα λοιπόν στον εαυτό μου: ‘Εμπρός να δοκιμάσω τη χαρά και να γνωρίσω την ευτυχία’» (2:1) Και παρακάτω στο εδ. 3, «Σκέφτηκα να δοκιμάσω την ευχαρίστηση του κρασιού και να ζήσω όπως οι ανόητοι…»

Και μετά από το εδ. 4 μέχρι το εδ. 9 εξηγεί το πώς. Καταλήγει με το συμπέρασμα στο εδ. 10: ‘Δεν αποστέρησα τον εαυτό μου από καμία χαρά!’. Δοκίμασε λοιπόν να βρει νόημα μέσα από ό,τι τέλος πάντων πιάσει. Μέσα από τη χαρά που κάτι θα μπορέσει να του δώσει. Ποιο το αποτέλεσμα της επιδίωξής του; Ποιο το πρόβλημα της επιδίωξής του; Ποια η εξήγηση του προβλήματος; Ποια η λύση του προβλήματος;

Ποιο ήταν το αποτέλεσμα της επιδίωξής του;

Εδώ ερχόμαστε αντιμέτωποι με μία ένταση. Έτσι από τη μία στο εδ. 10 έχουμε μία θετική αποτίμηση της προσπάθειάς του για απόλαυση. Μας λέει λοιπόν πως μπόρεσε «ό,τι επιθύμησαν τα μάτια μου να μην τους το αρνηθώ, δεν αποστέρησα τον εαυτό μου από καμιά χαρά. Απολάμβανα το κάθε έργο μου, κι αυτό ήταν η αμοιβή μου για όλους τους κόπους μου». Εδώ θέλω να δείτε ότι υπάρχει κατάφαση και επιδοκιμασία. Με άλλα λόγια, δε λέει αυτό που συχνά ακούμε σε ομολογίες: «Δοκίμασα τα πάντα αλλά πουθενά δεν έβρισκα απόλαυση». (Ιδιαίτερα εμείς που μεγαλώσαμε μέσα στις εκκλησίες χωρίς να ζήσουμε τον κόσμο, πάντα είχαμε ένα θέμα με αυτές τις ομολογίες…) Εδώ λέει ‘τα έκανα όλα και τα χάρηκα, τα απόλαυσα’. Όμως, μας λέει στο εδ. 11 και εδώ είναι η ένταση, «όταν παρατήρησα τα όσα είχα δημιουργήσει … κατέληξα πως όλα αυτά είναι επίσης ματαιότητα και χίμαιρες, δεν ωφελούν σε τίποτα εδώ στη γη». ‘Τα απήλαυσα αλλά δε με ικανοποίησαν. Τα χάρηκα αλλά δε με γέμισαν.’ Γιατί;

Ποιο είναι το πρόβλημα της επιδίωξής του;

Εδώ ερχόμαστε σε ένα από τα ενδιαφέροντα σημεία του βιβλίου. Ξέρετε, πολλοί πιστεύουν ότι ο μεγαλύτερος γρίφος της ζωής είναι ο πόνος. Ο Εκκλησιαστής μας λέει ότι ο μεγαλύτερος γρίφος της ζωής είναι η χαρά. Με τον πόνο τα πράγματα είναι απλά. Πονάω και γι’ αυτό νιώθω άδειος. Με τη χαρά είναι μπερδεμένα. Χαίρομαι και όμως νιώθω άδειος.

Διαβάζουμε στο βιβλίο κάτι σημαντικό. Το εδάφιο 3 μπορεί να γίνει αντιληπτό με διάφορους τρόπους και η ΝΜΒ το μεταφράζει με έναν από αυτούς. Όμως θα ήθελα να προτείνω μία άλλη ανάγνωση. Έτσι το διαβάζω στου Βάμβα: «Εσκέφθην εν τη καρδία μου να ευφραίνω την σάρκα μου με οίνον, ενώ έτι η καρδία μου ησχολείτο με την σοφία – και να κρατήσω την μωρίαν εωσού ίδω τι είναι το αγαθόν εις τους υιούς των ανθρώπων δια να κάμνωσιν αυτό υπό τον ουρανόν πάσας τας ημέρας της ζωής αυτών». Προσέξτε την αντιπαραβολή μεταξύ της καρδιάς και της σάρκας. Λέει λοιπόν ότι «εύφρανε τη σάρκα του με οίνον». Αυτό δεν το έκανε με έναν μηδενικό ηδονισμό. Δηλαδή, αφού τίποτα δεν έχει νόημα τότε φάε πίε και ευφραίνου. Το έκανε με μία αισιόδοξη λαχτάρα. Με μία βαθιά αναζήτηση. Ενώ έπινα, λέει, η καρδιά μου «έτι ησχολείτο με την σοφία». Δηλαδή, έψαχνε μήπως εδώ είναι ο «ψηλός μελαχρινός ξένος» ή η «ψηλή ξανθιά ξένη». Το ραντεβού που θα δώσει στη ζωή του νόημα. Έψαχνε, μας λέει, «εωσού ίδω τι είναι το αγαθόν εις τους υιούς των ανθρώπων…».

Έψαχνε την απόλαυση πίσω από την απόλαυση. Έψαχνε για μια χαρά πίσω από τη χαρά που χαιρόταν. Έψαχνε μία απόλαυση που θα περάσει από τη σάρκα και θα αγγίξει την καρδιά του! Έψαχνε για την «αιωνιότητα» και τελικά διαπίστωνε ότι η κάθε χαρά ήταν «υπό τον ήλιο». Τελείωνε και περιοριζόταν για όσο διαρκούσε αλλά και αυτή κάποια στιγμή τελείωνε.

Ποια η εξήγηση;

Δείτε, σας παρακαλώ, μία λεπτομέρεια. Δείτε πόσες φορές επαναλαμβάνεται η φράση ‘εις εμαυτόν’: Εκκλησιαστής 2:4-8. Από μένα για μένα! Δεν υπάρχει μεγαλύτερη τυραννία από το να προσπαθείς να φτιάξεις εσύ «νόημα» για τη ζωή σου. Μία ταινία που νομίζω είναι από τις καλύτερες του παλαιού καλού ελληνικού κινηματογράφου είναι η «Μια ζωή την έχουμε» με το Δημήτρη Χορν. Η ταινία αυτή έχει, πιστεύω, μία βαθιά διάθεση ειρωνείας που συχνά φεύγει απαρατήρητη. Περιγράφει την ιστορία κάποιου ταλαίπωρου ταμία σε μία τράπεζα, που ξαφνικά μέσα από κάποιο λογιστικό λάθος βρίσκεται με πολλά λεφτά. Και τότε αρχίζει την «ντόλτσε βίτα». Σαν τον Εκκλησιαστή ξοδεύει από εδώ και από κει. Βρίσκει μία γυναίκα που της αγοράζει το ένα και το άλλο. Περνάει καλά; Μια χαρά. Κάποια στιγμή όμως τα λεφτά τελειώνουν, η απάτη ανακαλύπτεται και αυτός βρίσκεται μέσα στη φυλακή. Η ταινία ξεκινά με το Χορν στη φυλακή να είναι ακατανόητα χαρούμενος και να τραγουδά όλη την ώρα το τραγούδι «μια ζωή την έχουμε κι αν δεν την γλεντήσουμε, τι θα καταλάβουμε, τι θα καταντήσουμε». Ο φύλακας που απορεί, τον πιάνει και τον ρωτά: ‘Μα καλά, πώς τραγουδάς όλη την ώρα αφού είσαι πίσω από τα σίδερα. Και εκεί ο Χορν λέει την ατάκα: ‘Και όταν ήμουν έξω, πάλι πίσω από τα σίδερα βρισκόμουν…’ Μας λέει ότι δεν υπάρχει μεγαλύτερη φυλακή από το να προσπαθείς να βρεις κάτι που θα σου δώσει απόλαυση. Και συνεχώς να ψάχνεις και να απογοητεύεσαι και να επιμένεις και να συνεχίζεις.

Ως τώρα είδαμε το πρόβλημα. Ο άνθρωπος λοιπόν λέει ‘η ζωή είναι εφήμερη και γεμάτη αναπάντητα ερωτήματα, γι’ αυτό ψυχή μου, «φάε, πίε και ευφραίνου». Κάνε ό,τι μπορείς για να αποκτήσεις χαρά για σένα!


Ποια είναι η λύση;

Η λύση είναι «φάε, πίε και ευφραίνου». Ξέρω ότι ίσως ξαφνιαζόμαστε. Πιστεύουμε ότι ένα τόσο μελαγχολικό βιβλίο που μιλά τόσο ωμά για την ματαιότητα της ζωής θα πρέπει ως λύση να προτείνει «φάε το, πιες το και σκάσε». Αλλά η λύση είναι ακριβώς το αντίθετο: Φάε, πίε και ευφραίνου. Αυτό που είδαμε να μας λέει ότι το δοκίμασε αλλά δεν ήταν αυτό. Προσέξτε όμως τη διαφορά. Δείτε το πώς το τοποθετεί στο 2:24–25. Εδώ μας λέει ότι πίσω από το ραντεβού πρέπει να δούμε το Ραντεβού. Και αυτό είναι μία επωδός που διατρέχει όλο το βιβλίο. Δείτε το 3:12–13, 5:17–19, 8:15. Ο Σαίξπηρ έχει δίκαιο. Η ζωή είναι σαν ένα παραμύθι στο οποίο όλοι ψάχνουμε τον Πρίγκιπα. Ο Εκκλησιαστής μας λέει να μην μπερδέψουμε αυτό που μας φανερώνει τον «πρίγκιπα», αυτό που είναι δώρο από τα χέρια του με τον ίδιο. Το κλειδί είναι η σχέση μαζί Του. Κι όταν αυτή υπάρχει, τότε μαθαίνουμε ζώντας με τα αναπάντητα ερωτήματα να χαιρόμαστε την κάθε στιγμή και την κάθε απόλαυση που μας προσφέρει.

Κατεβάστε και ακούστε το MP3.

Φάε, πίε και ευφραίνου. Παναγιώτης Κανταρτζής.

Κατεβάστε και ακούστε το MP3.

1 Σχόλια »

  1. Πολύ ωραίο και διαφωτιστικό κείμενο!

Αφήστε ένα σχόλιο

Μάθετε για την πολιτική σχολιασμού

Σειρα

Διεύθυνση

Α΄ Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία

Αθήνα

Αμαλίας 50 Αθήνα 10558
Χάρτης



Γλυφάδα

Λ. Βουλιαγμένης 44 Γλυφάδα
Χάρτης




Γραφείο Εκκλησίας
Τ. 210 32 31 079
f. 210 33 16 577
aeee@ath.forthnet.gr